Τελικά, είναι η υπερφαγία εθισμός;

Τι κοινό μπορεί να έχει κάποιος που έχει χάσει τον έλεγχο του βάρους του (σ.σ. παχύσαρκος) με έναν αθεράπευτο τζογαδόρο, έναν αλκοολικό ή ένα χρήστη ναρκωτικών ουσιών; Ίσως περισσότερα απ’ όσα μπορούμε να φανταστούμε μοιάζει να ψιθυρίζουν τα επιστημονικά δεδομένα. Ίσως πάλι όχι…

«Είσαι κατά βάθος αδύναμος»;

Όπως όλοι οι εθισμένοι, έτσι και οι παχύσαρκοι καταλήγουν να στιγματίζονται για το περισσό βάρος τους, ως άτομα ανεύθυνα και ηθικά αδύναμα (1). Ωστόσο, είναι άδικο να αποδώσουμε σε τυχόν εθιστικά μοτίβα το υπερβάλλον βάρος, όταν ακόμα ούτε η επιστημονική κοινότητα δεν έχει καταλήξει για το κατά πόσον το φαγητό μπορεί να γίνει όντως εθιστικό.

Άλλωστε, η παχυσαρκία είναι το αποτέλεσμα ενός πολυπαραγοντικού συστήματος, που εκτείνεται από το γονιδίωμα μας, το οικογενειακό και άμεσο περιβάλλον, έως το χαρακτήρα και την ψυχοσύνθεση μας. Δεν είναι δηλαδή προϊόν (μόνο) ενός κακού εγκεφαλικού συσχετισμού…

Όταν το επιπλέον βάρος δεν μεταφράζεται ως χοληστερίνη, πίεση, τριγλυκερίδια κ.α.

Ως εκ τούτου, η παχυσαρκία τις περισσότερες φορές αντιμετωπίζεται ως μια ιατρική νόσος, με θεραπεία τον περιορισμό της τροφής  (σ.σ. δίαιτα) που πρέπει να λάβει ο ασθενής.  Δεν είναι όμως έτσι: είναι πολύ ισχυρή η πιθανότητα αυτοί οι άνθρωποι να έχουν κάποιου βαθμού ψυχικά τραύματα ή διαταραχές, που καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολο τον περιορισμό της κατανάλωσης τροφής, όπως ακριβώς κάποιος δεν μπορεί να σταματήσει τη χρήση αλκοόλ ή ουσιών (2,3).

Αν δεχθούμε μόνο την αμιγώς ιατρική υπόσταση της παχυσαρκίας, είναι σαν να βαπτίζουμε ένα μεγάλο μέρος της κοινωνικής συμπεριφοράς προς το φαγητό ως παθολογική: η μόνη λύση είναι η δίαιτα/στέρηση «γιατί είναι ανάγκη». Με τον τρόπο αυτό όμως, το φαγητό μετατρέπεται σε ασθένεια, τόσο ώστε να επιδεινώσει ανεπανόρθωτα τον ψυχισμό και τη συμπεριφορά του ατόμου.

Κι όμως υπάρχει κοινό έδαφος με τα εθιστικά μοτίβα

Προς διεύρυνση λοιπόν της πιθανής σύνδεσης, πρόσφατη εργασία που δημοσιεύθηκε στο Obesity Reviews (4) συγκρίνει τις νευρολογικές απαντήσεις προς (αυτό)ανταμοιβή σε παχύσαρκα άτομα και σε εθισμένους σε ουσίες (ή μη, π.χ. τζόγος). Η μελέτη συγκρίνει παλαιότερες εργασίες που αφορούν τις νευρολογικές απαντήσεις σε  ερεθίσματα (εικόνες φαγητού ή σχετιζόμενες με φάρμακα).

Παρότι οι νευρολογικές ομοιότητες μεταξύ εθισμού σε ουσίες και παχυσαρκίας είναι συγκριτικά μικρές, ωστόσο εντοπίζονται κοινά σημεία σε (εγκεφαλικές) περιοχές κρίσιμες για την διαχείριση τόσο της ανταμοιβής, όσο και της διάκρισης προεξέχουσας επιλογής (πως ένα πράγμα ξεχωρίζει).

Από το συναίσθημα στην (αυτό)ανταμοιβή

Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι τόσο οι εθισμένοι σε ουσίες όσο και οι παχύσαρκοι, είχαν αυξημένη δραστηριότητα στο τμήμα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τη συναισθηματική διαχείριση, το φόβο και την ανησυχία (δεξιά αμυγδαλή) και στο τμήμα εκείνο που σχετίζεται με την ανταμοιβή από κατάχρηση φαρμάκων/ναρκωτικών, φαγητού και σεξουαλικής συμπεριφοράς (επικλινής πυρήνας) σε απάντηση στα ερεθίσματα (4).

Η δύναμη της παρόρμησης και ο ανίκητος ψυχαναγκασμός

Μια εξήγηση για αυτές τις ομοιότητες είναι ότι η αυξημένη προσοχή επί του ερεθίσματος (προς ανταμοιβή) μπορεί να σχετίζεται είτε με την παρουσία ψυχαναγκαστικής συμπεριφοράς ή είτε με κάποιου βαθμού δυσκολία στον έλεγχο της παρόρμησης. Για το λόγο αυτό, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η υπερφαγία μπορεί να περιγραφεί περισσότερο ως μια αλληλουχία με αυξημένο βαθμό ψυχαναγκαστική διατροφικής συμπεριφοράς, παρά ως εθισμός (4).

Μήπως έτσι όμως απλοποιούμε ένα πολύπλοκο πλέγμα συμπεριφορών;

Αφετέρου, μοιάζει δεδομένο ότι θα αναζητήσουμε ενστικτωδώς τρόφιμα σε πλούσια υδατάνθρακες, υπό συνθήκες stress και έντονου συναισθήματος. Η αναζήτηση ζάχαρης (ή/και αμύλου) φαίνεται να προσπαθεί να καλύψει μια μεταβολική ανάγκη του εγκεφάλου, όπως είναι η παραγωγή σεροτονίνης ή ντοπαμίνης (5).

Όλα έχουν μια λύση…

Για να διαχειριστείς λοιπόν ένα τέτοιο άνθρωπο, θα πρέπει να τον βοηθήσεις να ελέγξει την παρόρμηση τη δύσκολη στιγμή, να περιορίσει τη συχνότητα που χάνει τον έλεγχο και να στήσει άμυνες για να προστατευτεί. Πέρα από κάθε μοιρολατρική παραδοχή ανημποριάς και έλλειψης σθένους…

Η απάντηση βρίσκεται περισσότερο στον έλεγχο της παρόρμησης, παρά σε οποιαδήποτε εθιστική συσχέτιση φαγητού και διάθεσης. Κι αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο: να μην πούμε για ακόμα μια φορά «δεν φταίω εγώ», και κατ’ επέκταση «δεν μπορώ να αντισταθώ»…


Ευχαριστώ πολύ για το χρόνο που επενδύσατε να διαβάσετε την αρθρογραφία μου! Αν θέλετε να ενημερώνεστε για κάθε νέο μου άρθρο, ελάτε να συνδεθούμε στο Facebook, κάνοντας “like” την προσωπική μου σελίδα στο σύνδεσμο http://www.facebook.com/milessisgeorge ή σε οποιοδήποτε από τα άλλα κοινωνικά δίκτυα που έχω παρουσία και βρίσκονται στο τέλος (footer) της σελίδας. Σας ευχαριστώ, Γιώργος Μίλεσης.

References

  1. Oliver, JE. Fat Politics: The real story behind America’s obesity epidemic. Oxford University Press; New York: 2005.
  2. Hebebrand J, Albayrak Ö, Adan R, Antel J, Dieguez C, de Jong J, Leng G, Menzies J, Mercer JG, Murphy M, van der Plasse G, Dickson SL. «Eating addiction», rather than «food addiction», better captures addictive-like eating behavior. Neurosci Biobehav Rev. 2014 Nov; 47:295-306.
  3. Meule A, Gearhardt AN. Food addiction in the light of DSM-5. Nutrients. 2014 Sep 16;6(9):3653-71
  4. Garcia IG, Horstmann A, Jurado MA, Garolera M, Chaudhry SJ, Margulies DS, Villringer A, and J Neumann. Reward processing in obesity, substance addiction and non-substance addiction, Obesity Reviews 2014, DOI: 10.1111/obr.12221, published online 29 September 2014.
  5. Davis C. From passive overeating to «food addiction»: a spectrum of compulsion and severity. ISRN Obes. 2013 May 15; 2013: 435027.

Μοιραστείτε το περιεχόμενο της σελίδας ...
Email this to someonePrint this pageShare on Facebook0Share on Google+0Share on LinkedIn1Tweet about this on Twitter

Tags: , , , , , , , , , ,