«Είναι άτακτο ή απείθαρχο; Η δασκάλα του μου παραπονιέται ότι δεν προσέχει στο μάθημα και κάνει μονίμως φασαρία. Δεν μπορεί να κάτσει με τίποτα… στα αυγά του!
Κι όταν του δίνω ζάχαρη, δεν ησυχάζει με τίποτα! Μήπως (το παιδί μου) έχει τελικά διάσπαση προσοχής;»

Τι είναι η διάσπαση προσοχής;
Η διάσπαση προσοχής/ σύνδρομο υπερκινητικότητας (ADHD) συνιστά μια νεύρο-αναπτυξιακή διαταραχή που χαρακτηρίζεται από έλλειψη προσοχής, υπερκινητικότητα και έντονη παρορμητικότητα (1). Είναι κοινή σε παιδιά, ενώ μπορεί να επηρεάσει και ενήλικες (2). Παρότι δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η ADHD προκαλείται από τη διατροφή, μελέτες υποστηρίζουν ότι σε κάποιους, οι διατροφικοί χειρισμοί μπορεί να βελτιώσουν τα συμπτώματα.

Από τι προκαλείται;
Η γενεσιουργός αιτία της ADHD παραμένει μεν ασαφής, αν και έρευνες υποδεικνύουν εμπλοκή του γονιδιώματος, περιβαλλοντική μόλυνση και φτωχή διατροφή κατά τη βρεφική ηλικία (3,4).
Τα συμπτώματα πιστεύεται ότι προέρχονται από χαμηλά επίπεδα ντοπαμίνης και νοραδρεναλίνης στην περιοχή του εγκεφάλου, που είναι υπεύθυνη για την αυτορρύθμιση (5). Όταν εμποδίζονται αυτές οι λειτουργίες, γίνεται πολύ δύσκολο να ολοκληρώσουμε ένα έργο, να αντιληφθούμε τη διάσταση του χρόνου, να παραμείνουμε συγκεντρωμένοι και να περιορίσουμε απρεπή συμπεριφορά (6). Αυτό, κατά συνέπεια, επηρεάζει την ικανότητα εργασίας, τη μαθησιακή απόδοση και τη διατήρηση φυσιολογικών σχέσεων, ώστε τελικά να υποβαθμίζεται η ποιότητα ζωής (7).
Η ADHD δεν θεωρείται ότι θεραπεύεται, με αποτέλεσμα να στοχεύουμε στη μείωση των συμπτωμάτων. Γι’ αυτό, χρησιμοποιείται συνήθως φαρμακευτική αγωγή και συμπεριφορική θεραπεία (8). Ωστόσο, φαίνεται ότι κάποιοι διατροφικοί χειρισμοί μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων (1).

Πως συνδέεται η συμπεριφορά με τη διατροφή;
Αν και η βιβλιογραφία επιφέρει διφορούμενα αποτελέσματα μέχρι στιγμής, θεωρείται δεδομένο ότι κάποια τρόφιμα έχουν επίδραση στη συμπεριφορά μας. Για παράδειγμα, η καφεΐνη αυξάνει την επαγρύπνηση, η σοκολάτα βελτιώνει τη διάθεση, ενώ το αλκοόλ μπορεί να διαφοροποιήσει πλήρως τη συμπεριφορά μας (9).
Παράλληλα, γνωρίζουμε ότι οι διατροφικές ελλείψεις μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά. Μια μελέτη συμπέρανε ότι η χορήγηση συμπληρώματος απαραίτητων λιπαρών οξέων οδήγησε σε σημαντική μείωση αντικοινωνικής συμπεριφοράς (10). Παρόμοια δράση έχουν συμπληρώματα βιταμινών, μετάλλων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων, μειώνοντας επιπλέον τις βίαιες αντιδράσεις σε παιδιά (11). Οπότε ήταν λογικό να ερευνηθούν τα παραπάνω σε σχέση με την πιθανότητα βελτίωσης των συμπτωμάτων της ADHD.

Μπορούν να βοηθήσουν τα συμπληρώματα;
Οπότε, μελετήθηκε αρχικά η πιθανή επίδραση χορήγησης αμινοξέων, βιταμινών, μετάλλων και ω-3 λιπαρών οξέων. Ξέρουμε λοιπόν ότι όσοι υποφέρουν από ADHD, έχουν μειωμένα επίπεδα νευροδιαβιβαστών (σ.σ. ντοπαμίνη, σεροτονίνη, νορεπινεφρίνη), αλλά των αμινοξέων που συμμετέχουν στη σύνθεσή τους (σ.σ. φαινυλαλανίνη, τυροσίνη και τρυπτοφάνη) σε αίμα και ούρα (12). Οι μελέτες ωστόσο με χορήγηση συμπληρωμάτων τυροσίνης και s-αδενοσυλ-μεθειονίνης δεν επέφεραν ξεκάθαρα αποτελέσματα, με μόνο κάποιες μελέτες να υποδεικνύουν βελτίωση (13,14).
Γνωρίζοντας ότι τα παιδιά με ADHD εμφανίζουν ελλείψεις σε ψευδάργυρο, μαγνήσιο, ασβέστιο και φώσφορο (15), διεξήχθησαν αρκετές μελέτες με χορήγηση αυτών, σε συμπληρώματα. Φαίνεται λοιπόν ότι η πρόσληψη ψευδαργύρου (16) και σιδήρου (17) βελτιώνουν τα συμπτώματα.
Ενώ όμως η χορήγηση μεγαδόσεων βιταμινών B6, B5, B3 και C (18) δεν είχε αποτέλεσμα, ένα συμπλήρωμα πολυβιταμινών – μετάλλων επέδρασε θετικά στα συμπτώματα ενηλίκων μετά από 8 εβδομάδες (19).
Αφετέρου, βρέθηκε ότι όσο χαμηλότερα είναι τα επίπεδα ω-3 λιπαρών οξέων σε παιδιά με ADHD, τόσο μεγαλύτερα είναι τα μαθησιακά και συμπεριφορικά τους προβλήματα (20). Είναι λογικό λοιπόν, οι αντίστοιχες μελέτες με συμπλήρωση ω-3 λιπαρών οξέων να καταλήξουν σε επαρκή βελτίωση των συμπτωμάτων (21). Τα ω-3 λιπαρά οξέα φαίνεται πως βοηθούν στην εστίαση, την ολοκλήρωση εργασιών, στη μείωση επιθετικότητας, ανησυχίας, παρόρμησης και υπερκινητικότητας (22).

Πρέπει όμως να αποκλείσουμε και κάποια τρόφιμα;
Μελέτες παρατήρησης αναφέρουν ότι η πρόσληψης ζάχαρης σχετίζεται με την εκδήλωση συμπτωμάτων, σε παιδιά και εφήβους (23). Παρόμοια, τα αναψυκτικά σχετίστηκαν με αύξηση υπερκινητικότητας, δεδομένου του ότι τα παιδιά με ADHD έχουν χαμηλή γλυκόζη (σ.σ. σάκχαρο) αίματος (24). Ωστόσο, μια μετά-ανάλυση ερευνών δεν βρήκε επίδραση ζάχαρης στη συμπεριφορά (25). Όπως και δυο μελέτες που ερεύνησαν την επίδραση της ασπαρτάμης (26,27). Θεωρητικά όμως, είναι πιο πιθανό η ζάχαρη να προκαλεί έλλειψη προσοχής παρά υπερκινητικότητα, καθώς οι διακυμάνσεις του σακχάρου αίματος επηρεάζουν τη συγκέντρωση.
Η έρευνα πλέον έχει εστιαστεί στα τεχνητά χρώματα τροφίμων και τα συντηρητικά, που φαίνεται ότι επηρεάζουν τη συμπεριφορά των παιδιών, ανεξάρτητα από το αν υποφέρουν από ADHD ή όχι (28). Σε μια έρευνα με δείγμα 800 παιδιών με υποψία υπερκινητικότητας, το 75% αυτών βελτιώθηκαν με διατροφή χωρίς τεχνητά χρώματα και υποτροπίασαν όταν τους δόθηκαν ξανά (29). Μια άλλη μελέτη βρήκε ότι τα συμπτώματα επιδεινώθηκαν, όταν 1873 παιδιά κατανάλωσαν τεχνητά χρώματα και βενζοϊκό νάτριο – ως συντηρητικό (30). Αν και υπάρχουν δεδομένα για την ασφάλεια τους, η Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτεί την αναγραφή στην ετικέτα μια προειδοποίηση ότι τα τεχνητά χρώματα μπορεί να έχουν ανεπιθύμητη επίδραση στη συμπεριφορά και τη συγκέντρωση των παιδιών (31).
Τέλος, από μελέτες με αποκλεισμό τροφίμων σε παιδιά με ADHD, προκύπτει ότι στα τρόφιμα που πυροδοτούν στατιστικά πιο συχνά συμπτώματα συμπεριλαμβάνεται το γάλα της αγελάδας και το σιτάρι (32-34). Η εξατομίκευση της διατροφής του παιδιού, ώστε να απομακρυνθούν τρόφιμα που μπορούν να εντείνουν τα συμπτώματα, αποδεικνύεται ότι επιφέρει στατιστικά σημαντική μείωση των εκδηλώσεων σε ποσοστό 50-80% των συμμετεχόντων (32-34).

Όσο λιγότερα επεξεργασμένα, τόσο καλύτερα
Συνολικά, μπορεί τα ερευνητικά δεδομένα να μην επαρκούν για να βγάλουμε ξεκάθαρα συμπεράσματα, ωστόσο προκύπτει ότι η διατροφή μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο στην προσπάθεια μείωσης των συμπτωμάτων. Από τα διατροφικά συστατικά, μέχρι στιγμής φαίνεται να ξεχωρίζει η θετική επίδραση του ψευδαργύρου, του σιδήρου, των ω-3 λιπαρών οξέων, όπως και η αποφυγή των επεξεργασμένων τροφών.


Ευχαριστώ πολύ για το χρόνο που επενδύσατε να διαβάσετε την αρθρογραφία μου! Αν θέλετε να ενημερώνεστε για κάθε νέο μου άρθρο, ελάτε να συνδεθούμε στο Facebook, κάνοντας “like” την προσωπική μου σελίδα στο σύνδεσμο http://www.facebook.com/milessisgeorge ή σε οποιοδήποτε από τα άλλα κοινωνικά δίκτυα που έχω παρουσία και βρίσκονται στο τέλος (footer) της σελίδας. Σας ευχαριστώ, Γιώργος Μίλεσης

References

  1. 1. Heilskov Rytter MJ, Andersen LB, Houmann T, Bilenberg N, Hvolby A, Mølgaard C, Michaelsen KF, Lauritzen L. Diet in the treatment of ADHD in children – a systematic review of the literature. Nord J Psychiatry. 2015 Jan; 69(1):1-18.
  2. 2. Polanczyk GV, Willcutt EG, Salum GA, Kieling C, Rohde LA. ADHD prevalence estimates across three decades: an updated systematic review and meta-regression analysis. Int J Epidemiol. 2014 Apr;43(2):434-42.
  3. 3. Franke B, Faraone SV, Asherson P, et al. The genetics of attention deficit/hyperactivity disorder in adults, a review. Molecular Psychiatry. 2012;17(10):960-987.
  4. 4. Biederman J, Faraone SV, Keenan K, Knee D, Tsuang MT. Family -genetic and psychosocial risk factors in DSM-III attention deficit disorder. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 1990 Jul; 29(4):526-33.
  5. 5. Bush G. Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and Attention Networks. Neuropsychopharmacology. 2010; 35(1):278-300.
  6. 6. Brown TE. ADD/ADHD and Impaired Executive Function in Clinical Practice. Curr Psychiatry Rep. 2008 Oct; 10(5):407-11.
  7. 7. Wehmeier PM, Schacht A, Barkley RA. Social and emotional impairment in children and adolescents with ADHD and the impact on quality of life. J Adolesc Health. 2010 Mar; 46(3):209-17.
  8. 8. Kolar D, Keller A, Golfinopoulos M, Cumyn L, Syer C, Hechtman L. Treatment of adults with attention-deficit/hyperactivity disorder. Neuropsychiatric Disease and Treatment. 2008; 4(2):389-403.
  9. 9. Stevenson J. Dietary influences on cognitive development and behaviour in children. Proc Nutr Soc. 2006 Nov; 65(4):361-5.
  10. 10. Gesch CB, Hammond SM, Hampson SE, Eves A, Crowder MJ. Influence of supplementary vitamins, minerals and essential fatty acids on the antisocial behaviour of young adult prisoners. Randomised, placebo-controlled trial. Br J Psychiatry. 2002 Jul; 181:22-8.
  11. 11. Schoenthaler SJ, Bier ID. The effect of vitamin-mineral supplementation on juvenile delinquency among American schoolchildren: a randomized, double-blind placebo-controlled trial. J Altern Complement Med. 2000 Feb; 6(1):7-17.
  12. 12. Arnsten AF. Fundamentals of attention-deficit/hyperactivity disorder: circuits and pathways. J Clin Psychiatry. 2006; 67 Suppl 8:7-12.
  13. 13. Reimherr FW, Wender PH, Wood DR, Ward M. An open trial of L-tyrosine in the treatment of attention deficit disorder, residual type. Am J Psychiatry. 1987 Aug;144(8):1071-3
  14. 14. Shekim WO, Antun F, Hanna GL, McCracken JT, Hess EB. S-adenosyl-L-methionine (SAM) in adults with ADHD, RS: preliminary results from an open trial. Psychopharmacol Bull. 1990; 26(2):249-53.
  15. 15. Mousain-Bosc M, Roche M, Polge A, Pradal-Prat D, Rapin J, Bali JP. Improvement of neurobehavioral disorders in children supplemented with magnesium-vitamin B6. I. Attention deficit hyperactivity disorders. Magnes Res. 2006 Mar; 19(1):46-52.
  16. 16. Akhondzadeh S, Mohammadi MR, Khademi M. Zinc sulfate as an adjunct to methylphenidate for the treatment of attention deficit hyperactivity disorder in children: a double blind and randomized trial [ISRCTN64132371]. BMC Psychiatry. 2004 Apr 8; 4:9.
  17. 17. Sever Y, Ashkenazi A, Tyano S, Weizman A. Iron treatment in children with attention deficit hyperactivity disorder. A preliminary report. Neuropsychobiology. 1997; 35(4):178-80.
  18. 18. Haslam RH, Dalby JT, Rademaker AW. Effects of megavitamin therapy on children with attention deficit disorders. Pediatrics. 1984 Jul; 74(1):103-11.
  19. 19. Rucklidge JJ, Frampton CM, Gorman B, Boggis A. Vitamin-mineral treatment of attention-deficit hyperactivity disorder in adults: double-blind randomised placebo-controlled trial. Br J Psychiatry. 2014; 204:306-15.
  20. 20. Antalis CJ, Stevens LJ, Campbell M, Pazdro R, Ericson K, Burgess JR. Omega-3 fatty acid status in attention-deficit/hyperactivity disorder. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids. 2006 Oct-Nov;75(4-5):299-308.
  21. 21. Richardson AJ. Review: ω-3 fatty acids produce a small improvement in ADHD symptoms in children compared with placebo. Evid Based Ment Health. 2012 May; 15(2):46.
  22. 22. Bloch MH, Qawasmi A. Omega-3 fatty acid supplementation for the treatment of children with attention-deficit/hyperactivity disorder symptomatology: systematic review and meta-analysis. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2011 Oct;50(10):991-1000.
  23. 23. Kim Y, Chang H. Correlation between attention deficit hyperactivity disorder and sugar consumption, quality of diet, and dietary behavior in school children. Nutrition Research and Practice. 2011;5(3):236-245.
  24. 24. Lien L, Lien N, Heyerdahl S, Thoresen M, Bjertness E. Consumption of Soft Drinks and Hyperactivity, Mental Distress, and Conduct Problems Among Adolescents in Oslo, Norway. American Journal of Public Health. 2006;96(10):1815-1820.
  25. 25. Wolraich ML, Wilson DB, White JW. The effect of sugar on behavior or cognition in children. A meta-analysis. JAMA. 1995 Nov 22-29;274(20):1617-21.
  26. 26. Shaywitz BA, Sullivan CM, Anderson GM, Gillespie SM, Sullivan B, Shaywitz SE. Aspartame, behavior, and cognitive function in children with attention deficit disorder. Pediatrics. 1994 Jan; 93(1):70-5.
  27. 27. Zametkin AJ, Karoum F, Rapoport JL. Treatment of hyperactive children with D-phenylalanine. Am J Psychiatry. 1987 Jun; 144(6):792-4.
  28. 28. Arnold LE, Lofthouse N, Hurt E. Artificial food colors and attention-deficit/hyperactivity symptoms: conclusions to dye for. Neurotherapeutics. 2012 Jul; 9(3):599-609.
  29. 29. Rowe KS, Rowe KJ. Synthetic food coloring and behavior: a dose response effect in a double-blind, placebo-controlled, repeated-measures study. J Pediatr. 1994 Nov; 125(5 Pt 1):691-8.
  30. 30. Bateman B, et al. The effects of a double blind, placebo controlled, artificial food colourings and benzoate preservative challenge on hyperactivity in a general population sample of preschool children. Archives of Disease in Childhood 2004; 89 (6): 499
  31. 31. Foods Standards Agency. Food additives: different food additives and advice on regulations and the safety of additives in food. Available at: https://www.food.gov.uk/safety-hygiene/food-additives.
  32. 32. Carter CM, Urbanowicz M, Hemsley R, Mantilla L, Strobel S, Graham PJ, Taylor E. Effects of a few food diet in attention deficit disorder. Arch Dis Child. 1993 Nov; 69(5):564-8.
  33. 33. Egger J, Carter CM, Graham PJ, Gumley D, Soothill JF. Controlled trial of oligoantigenic treatment in the hyperkinetic syndrome. Lancet. 1985 Mar 9; 1(8428):540-5.
  34. 34. Pelsser LM, Frankena K, Toorman J, Savelkoul HF, Pereira RR, Buitelaar JK. A randomised controlled trial into the effects of food on ADHD. Eur Child Adolesc Psychiatry. 2009 Jan; 18(1):12-9.