Όταν ο έφηβος συνάντησε το πρόχειρο φαγητό…

…γεννήθηκε μια σχέση γεμάτη αντιθέσεις!

Ας κάνουμε ένα μικρό πείραμα. Ας βγούμε μια βόλτα, Σάββατο, αργά το απόγευμα, σε ένα από τα στέκια εφήβων στο κέντρο της πόλης ή σ’ ένα από τα τόσα εμπορικά κέντρα. Τι παρατηρούμε;  Πολύ, μα πάρα πολύ πρόχειρο φαγητό (junk food) να καταναλώνεται με… πάθος! Κι αν η προσδοκία είναι να (τους) φτιάξει τη διάθεση, μάλλον σταδιακά καταφέρνει το αντίθετο… Διαβάστε παρακάτω τον απίστευτο λόγο!

****

Καταρχήν, θα πρέπει να συνυπολογίσουμε ότι κατά την εφηβεία ολοκληρώνεται σε σημαντικό βαθμό η ωρίμανση του εγκεφάλου. Υπό αυτή την έννοια, είναι πολύ πιο ευαίσθητος στις αλλαγές ορμονικής και μεταβολικής  ισορροπίας. Γνωρίζοντας επίσης, ότι το λιπαρό/ πρόχειρο φαγητό επιδρά αρνητικά στην νευρολογική υγεία, προκαλώντας του φλεγμονή, νευρολογικές διαφοροποιήσεις και  τελικά αλλαγές στη συμπεριφορά μας, τα αποτελέσματα του παρακάτω ζωικού μοντέλου, αποκτούν άλλη βαρύτητα.

Ένα (ζωικό) μοντέλο εφήβων  με πολύ… άγχος!

Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Brain, Behavior, and Immunity, υποδεικνύει ότι έφηβοι ποντικοί που έλαβαν διατροφή πλούσια σε κορεσμένο λίπος είχαν μεγαλύτερες δυσκολίες στην αντιμετώπιση του stress, ως ενήλικες (1).

Περαιτέρω, βρέθηκε ότι οι περιοχές του εγκεφάλου που διαχειρίζονται το φόβο και την απόκριση στο άγχος είχαν μεταβληθεί με τέτοιο τρόπο που να εκδηλώνουν τελικά συμπτώματα μετατραυματικού στρες (post –traumatic stress disorder, PSTD).

Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι η κατανάλωση  πολύ λιπαρής διατροφής κατά τη διάρκεια της εφηβείας έχει βαθιά επίδραση τόσο στο αίσθημα του φόβου φάσης (phasic fear) όσο και στο διαρκή φόβο (sustained fear), στην ενήλικη ζωή.

O οξύς και ο διαρκής φόβος

Για να το εξηγήσουμε,  ο φόβος συνιστά μια προσαρμοστική κατάσταση αντίληψης που άρχεται ξαφνικά και εξαφανίζεται γρήγορα, εφόσον η απειλή απομακρυνθεί (phasic fear). Ο φασικός φόβος θεωρείται ότι προκύπτει όταν η αμυγδαλή στέλνει μηνύματα στον υποθάλαμο και το στέλεχος του εγκεφάλου για να παράγουν τα συμπτώματα του φόβου.  Αντίθετα, η ανησυχία που προκύπτει από λιγότερο συγκεκριμένες και προβλέψιμες απειλές, συνιστά μια συνεχή κατάσταση (sustained fear) (2). Στην περίπτωση αυτή, η αμυγδαλή παράγει τον παράγοντα έκκρισης κορτικοτροπίνης (corticotropin-releasing factor, CRF) που δρα στους υποδοχείς του δικτύου πυρήνων της μεθόριας ταινίας (bed nucleus of the stria terminalis, BNST), σε μια περιοχή που αναφέρεται ως «εκτεταμένη αμυγδαλή».

«Δεν σ’ αφήνει να ξεχάσεις, τα άσχημα…»

Βρέθηκε λοιπόν ότι η κατανάλωση διατροφής πλούσιας σε κορεσμένο λίπος συσχετίστηκε με εντονότερη ανησυχία, μαθησιακές δυσκολίες και προβλήματα στην απόκριση φόβου-τρόμου. Μάλιστα, η διατροφή αυτού του τύπου μείωσε τη φθορά των αναμνήσεων φόβου, κάτι που εμφανίζεται έντονα σε ασθενείς με μετατραυματικό stress. Επιπλέον, φάνηκε ότι όχι μόνο δεν μπορούσαν να μάθουν τι να αποφεύγουν (συσχετίσεις φόβου), αλλά εκτιμούσαν λανθασμένα και το επίπεδο της απειλής.

Αλλάζει η δομή περιοχών στον εγκέφαλο!

Κάτι που υποδηλώνει ότι οι μεταβολικές αλλαγές που συνοδεύουν την παχυσαρκία, μπορεί να προδιαθέσουν συμπτωματολογία  ανάλογη του μετατραυματικού stress! Από την μελέτη βρέθηκε ότι η κατανάλωση κορεσμένου λίπους προκάλεσε μεταβολές στη δομή εγκεφαλικών περιοχών που σχετίζονται με το μετατραυματικό stress, όπως η αμυγδαλή και ο προμετωπιαίος φλοιός. Αντίστοιχα, φαίνεται πως το αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο είναι πιο ευάλωτο στις επιδράσεις διατροφής πλούσιας σε κορεσμένο λίπος και τις μεταβολικές αλλαγές που σχετίζονται με την παχυσαρκία.

Διορθώνεται άραγε η… ζημιά;

Η κατανόηση των νευρωνικών δικτύων που προδιαθέτουν τους παχύσαρκους έφηβους να εμφανίσουν εκδηλώσεις σχετιζόμενες με άγχος, μπορεί να βοηθήσει να στοχεύσουμε τα μεταβολικά μέτρα που χρειάζεται να πάρουμε για να περιορίσουμε τη συχνότητα αγχωτικών διαταραχών στα μετέπειτα ενήλικα χρόνια.

Βέβαια, το ερώτημα που παραμένει είναι κατά πόσο η μελέτη αυτή μπορεί να επαναληφθεί σε ανθρώπους, αλλά και αν οι αλλαγές στους εγκεφαλικούς πυρήνες είναι μόνιμες ή μπορούν να αναστραφούν. Επίσης, δεν είναι ξεκάθαρο το πως αυτού του τύπου η διατροφή επιδρά στον εγκέφαλο του ενήλικα, όπως επίσης και το αν η επίδρασή της στην ανταπόκριση στο φόβο σχετίζεται με έλλειμμα στην ανάκληση και έκφραση του φόβου.

Το… βάσανο του junk food

Ωστόσο, είναι σαφέστατα ένα δείγμα αφενός της σημασίας της (σωστής) διατροφής στην οργανικά ευαίσθητη εφηβική ηλικία, αφετέρου της επίδρασης του πρόχειρου φαγητού σε σώμα και… πνεύμα. Δεδομένου λοιπόν του ότι τα εφηβικά χρόνια είναι πολύ κρίσιμα για την ωρίμανση του εγκεφάλου και την καλή (ή μη) διαχείρισης του άγχους στην ενήλικη ζωή, απλές αποφάσεις – όπως οι καλύτερες διατροφικές επιλογές – μπορούν να κάνουν τη διαφορά.

Άλλωστε, ποιος είπε ότι το φαγητό μας φτιάχνει (μόνο) τη διάθεση; Μπορεί κάλλιστα να την χαλάσει κιόλας…


Ευχαριστώ πολύ για το χρόνο που επενδύσατε να διαβάσετε την αρθρογραφία μου! Αν θέλετε να ενημερώνεστε για κάθε νέο μου άρθρο, ελάτε να συνδεθούμε στο Facebook, κάνοντας “like” την προσωπική μου σελίδα στο σύνδεσμο http://www.facebook.com/milessisgeorge ή σε οποιοδήποτε από τα άλλα κοινωνικά δίκτυα που έχω παρουσία και βρίσκονται στο τέλος (footer) της σελίδας. Σας ευχαριστώ, Γιώργος Μίλεσης.

References

  1. Kalyan-Masih P, Vega-Torres JD, Miles C, et al. Western High-Fat Diet Consumption during Adolescence Increases Susceptibility to Traumatic Stress while Selectively Disrupting Hippocampal and Ventricular Volumes. eNeuro. 2016; 3(5):ENEURO.0125-16.2016.
  2. Davis M, Walker DL, Miles L, Grillon C. Phasic vs sustained fear in rats and humans: role of the extended amygdala in fear vs anxiety. Neuropsychopharmacology. 2009; 35(1):105-35.