Όταν η κοιλίτσα δεν γίνεται… μπόι, σαν μεγαλώσει το παιδί!

Μεγαλώσαμε όλοι, λίγο πολύ, με την πεποίθηση ότι το παιδί πρέπει να τρώει (πολύ) για να είναι γερό να αντέξει τις αρρώστιες (;). Ότι «η κοιλιά θα γίνει… μπόι μεγαλώνοντας» και πως «δεν πρέπει να στερηθεί τίποτα, γιατί εμείς ζούσαμε στην ανέχεια σαν παιδιά».

Και κάπως έτσι, μάλλον πήραμε έναν πολύ… στραβό δρόμο, που καταδυναστεύει και τα παιδιά μας πλέον.

Ωστόσο, ποτέ δεν είναι αργά: με μια… μεζούρα και κατάλληλη βοήθεια, μπορούν όλα να διορθωθούν!

****

«Παιδί είναι, ας φάει και κάτι παραπάνω»…

Είναι απόλυτα πλέον τεκμηριωμένο πως τα παχύσαρκα παιδιά διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να γίνουν παχύσαρκοι ενήλικες μεγαλώνοντας (1,2), έχοντας υψηλές πιθανότητες εκδήλωσης υπέρτασης, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακής νόσου. Με άλλα λόγια, η κοιλίτσα τους δεν είναι και τόσο… χαριτωμένη.  Δεν «δικαιούνται» να τρώνε περισσότερη ζάχαρη, περισσότερο λίπος (ή και αλάτι) μιας και «παιδιά είναι, θα το ρίξουν σε… μπόι» (σ.σ. γιαγιά, ακούς;).

Κι αν κάποτε ήμασταν παράδειγμα προς μίμηση, για τον τρόπο διατροφής μας (σ.σ. Μεσογειακή δίαιτα), μάλλον δεν ισχύει πια κάτι τέτοιο. Αλήθεια, τι λένε σήμερα οι μελέτες για τα παιδιά μας; Πόσο μεμονωμένη είναι η περίπτωση ενός παιδιού που υποφέρει από παχυσαρκία;

Αθήνα, ηπειρωτική Ελλάδα, Κρήτη και νησιά…

Σε πρόσφατη μελέτη παρατήρησης στον Ελλαδικό χώρο (3) συμμετείχαν 5.231 παιδιά από Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Κρήτη και άλλα νησιά, μικρές πόλεις και χωριά – 2.531 ηλικίας 7,0-7,9 ετών και 2.700 ηλικίας 9,0-9,9 ετών. Οι ερευνητές μέτρησαν βάρος, ύψος και περιφέρεια μέσης στα παιδιά αυτά. Υπολογίστηκε ο ΔΜΣ (βάρος/ύψος2) και ο βαθμός κοιλιακής παχυσαρκίας (περιφέρεια μέσης/ύψος> 0,5) και αναλύθηκαν τα αποτελέσματα ανά περιοχή διαμονής, γονικό επίπεδο μόρφωσης και εισοδήματος.

Να σημειωθεί ότι στα παιδιά, η κοιλιακή/ κεντρική παχυσαρκία φαίνεται πως αποτελεί πλέον καλύτερο προγνωστικό παράγοντα για καρδιαγγειακό κίνδυνο, σε σχέση με το Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ)(4). Αρκεί να αναλογιστούμε ότι ένα σημαντικό ποσοστό των παιδιών με φυσιολογικό ΔΜΣ έχει κεντρική παχυσαρκία, όπως και το ότι αυτά τα παιδιά πιο έχουν διαταραγμένο μεταβολικό προφίλ από όσα χαρακτηρίζονται υπέρβαρα ή παχύσαρκα βάσει ΔΜΣ (3).

Μας αφορά όλους!

Τα αποτελέσματα έδειξαν υψηλή επίπτωση κοιλιακής παχυσαρκίας (25-33%) στο αντιπροσωπευτικό αυτό δείγμα των 5.231 παιδιών. Η κοιλιακή παχυσαρκία ήταν πιο συχνή στα 9χρονα αγόρια από τα κορίτσια ανάλογης ηλικίας, αλλά δεν διέφερε μεταξύ των 7χρονων παιδιών ανεξαρτήτως φύλου. Επιπλέον, η κοιλιακή παχυσαρκία ήταν πιο έντονη τόσο σε αγόρια, όσο και σε κορίτσια που διέμεναν στην Αθήνα, σε σχέση με όσα παιδιά έμεναν σε μικρές πόλεις και χωριά (3).

Υπολογίστηκε ότι 1 στα 4 αγόρια και κορίτσια ηλικίας 7 ετών έχουν ήδη εκδηλώσει κοιλιακή παχυσαρκία. Παρόμοια, 1 στα 3 αγόρια και 3 στα 10 κορίτσια ηλικίας 9 ετών αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα (3).

Όταν συγκαταλέγεσαι στην elite…

Το εντυπωσιακό είναι αυτά τα νούμερα είναι από τα μεγαλύτερα που έχουν αναφερθεί παγκοσμίως! Πρόσφατες μελέτες σε Ισπανία και Πορτογαλία σε παιδιά ανάλογων ηλικιών αναφέρουν ποσοστά 21,3 και 23,6%, αντίστοιχα (5,6). Στη μελέτη National Health and Nutrition Examination Survey, που διεξήχθη στις ΗΠΑ μεταξύ 2011 και 2012, το 29,6% των παιδιών ηλικίας 6-11 ετών είναι κοιλιακά παχύσαρκο (7). Αντίθετα, τα ανάλογα ποσοστά σε Σουηδία και Νορβηγία είναι μόνο 8,2% και 8,9%, αντίστοιχα (8,9).

Ωστόσο, είναι αρκετά ανησυχητικό το γεγονός ότι τα ποσοστά αυτά που βρήκαμε στα Ελληνόπουλα αυξάνονται διαρκώς. Ας αναλογιστούμε ότι το 2003, μια αντίστοιχη εθνική μελέτη υπολόγισε την επίπτωση της κοιλιακής παχυσαρκίας στο 25,6%, με το 20% των αγοριών και κοριτσιών ηλικίας 6-12 ετών να είναι κοιλιακά παχύσαρκα (10).

Δεν υπάρχει μια μόνο εξήγηση!

Το γιατί συναντάμε μια έκρηξη της κοιλιακής παχυσαρκίας σε αυτές τις ηλικίες δεν έχει μια και μόνη εξήγηση. Η υιοθέτηση μιας αρκετά καθιστικής ζωής (σε συνδυασμό με τη γονικό δισταγμό να αφήσουν τα παιδιά τους να παίξουν σε πλατείες και πάρκα, χωρίς επίβλεψη) και η στροφή από τη Μεσογειακή σε μια Δυτικού τύπου – πλούσια σε κορεσμένα λίπη και ζάχαρη – διατροφή, σίγουρα έχουν διαδραματίσει πολύ σημαντικό ρόλο (11-13).

Το ότι τα ποσοστά παχυσαρκίας είναι παρόμοια στην Κρήτη και τα νησιά σε σχέση την ηπειρωτική Ελλάδα, συνεπάγεται υιοθέτηση παρόμοιου τρόπου ζωής από όλες τις περιοχές της χώρας (3). Παρότι, ειδικά στην επαρχία, τα παιδιά έχουν θεωρητικά μεγαλύτερη πρόσβαση σε υγιεινά τρόφιμα και περισσότερες ευκαιρίες για άσκηση. Κατ’ αναλογία, δεν είναι περίεργο που τα μεγαλύτερα ποσοστά παχυσαρκία απαντώνται στα παιδιά των Αθηνών, σε σχέση με πόλεις και χωριά με πληθυσμό μικρότερο από 200.000 κατοίκους.

Επιπλέον, παρατηρούμε ότι η κοιλιακή παχυσαρκία είναι πιο έντονη στα παιδιά 9 ετών από τα αντίστοιχα 7χρονα: πιθανότατα εξαιτίας των βιντεοπαιχνιδιών και των πολλών ωρών τηλεθέασης, υποστηρίζουν μελέτες (14).

Αν συμπεριλάβουμε στην εξίσωση την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και το επίπεδο μόρφωσης των γονιών, παρατηρούμε μια αντίστροφη συσχέτιση με την παχυσαρκία: όσο χαμηλότερο είναι το επίπεδο, τόσο υψηλότερη η επίπτωση της κοιλιακής παχυσαρκίας. Ενδεχομένως, ακόμα κι η εσωτερική μετανάστευση προς την πρωτεύουσα, να επιδείνωσε και την ποιότητα ζωής των οικογενειών αυτών (15).

Τέλος, να σημειωθεί ότι τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής αφορούν τα έτη 2010-11, που σηματοδοτούν για τη χώρα την αρχή της οικονομικής κρίσης. Από τότε, πολλά έχουν αλλάξει, καθώς η αγοραστική δύναμη του Έλληνα συρρικνώθηκε σε μεγάλο βαθμό. Γεγονός που αυξάνει την αγορά φθηνού, αλλά επεξεργασμένου, με πολλά λιπαρά και μικρή θρεπτική αξία φαγητού (16).

«Η κοιλίτσα δεν είναι… μπόι!»

Εν ολίγοις, δεν γίνεται να κάνουμε «τα στραβά μάτια», βλέποντας τα παιδιά μας να διεκδικούν μια από τις πιο επικίνδυνες πρωτιές παγκοσμίως. Είτε πρόκειται για γονιό, δάσκαλο ή φορέα υγείας. Η κοιλιά δεν πρόκειται ποτέ να γίνει… μπόι, μιας και αποδεδειγμένα το μεταβολικό προφίλ αυτών των παιδιών διαφοροποιείται αρνητικά από πολύ νωρίς. Ωστόσο, ποτέ δεν είναι αργά: ήδη από την τρυφερή ηλικία των 7 ετών, που φαίνεται πως εδραιώνεται το πρόβλημα, υπάρχει η δυνατότητα συμπεριφορικής καθοδήγησης και ήπιας παρέμβασης.

Ένα απλός έλεγχος, με μια μεζούρα.

Κι αν αναρωτιέστε για το δικό σας παιδί, για αρχή, κάντε μια απλή μέτρηση της περιφέρειας μέσης (σ.σ. στο μέσο μεταξύ του τελευταίου θωρακικού πλευρού και του λαγόνιου οστού) και διαιρέστε την προς το ύψος του παιδιού (σε εκατοστά): αν το πηλίκο είναι μεγαλύτερο από 0,5 καλό θα ήταν να αναζητήσετε επαγγελματική βοήθεια. Με την κατάλληλη καθοδήγηση, θα γλιτώσετε το παιδί σας από (πολλά) βάσανα…


Ευχαριστώ πολύ για το χρόνο που επενδύσατε να διαβάσετε την αρθρογραφία μου! Αν θέλετε να ενημερώνεστε για κάθε νέο μου άρθρο, ελάτε να συνδεθούμε στο Facebook, κάνοντας “like” την προσωπική μου σελίδα στο σύνδεσμο https://www.facebook.com/milessisgeorge ή σε οποιοδήποτε από τα άλλα κοινωνικά δίκτυα που έχω παρουσία και βρίσκονται στο τέλος (footer) της σελίδας. Σας ευχαριστώ, Γιώργος Μίλεσης.

References

  1. Krassas GE, Tzotzas T. Do obese children become obese adults: childhood predictors of adult disease. Pediatr Endocrinol Rev. 2004; 1 Suppl 3:455–9.
  2. Singh AS, Mulder C, Twisk JW, van Mechelen W, Chinapaw MJ. Tracking of childhood overweight into adulthood: a systematic review of the literature. Obes Rev. 2008; 9:474–88.
  3. Hassapidou M, et al. Prevalence and geographic variation of abdominal obesity in 7- and 9-year-old children in Greece; World Health Organization Childhood Obesity Surveillance Initiative 2010. BMC Public Health 2017; 17:126-35.
  4. Savva SC, Tornaritis M, Savva ME, Kourides Y, Panagi A, Silikiotou N, et al. Waist circumference and waist-to-height ratio are better predictors of cardiovascular disease risk factors in children than body mass index. Int J Obes Relat Metab Disord. 2000; 24:1453–8.
  5. Schröder H, Ribas L, Koebnick C, Funtikova A, Gomez SF, Fíto M, et al. Prevalence of abdominal obesity in Spanish children and adolescents. Do we need waist circumference measurements in pediatric practice? PLoS One. 2014; 9:e87549.
  6. Albuquerque D, Nóbrega C, Samouda H, Manco L. Assessment of obesity and abdominal obesity among Portuguese children. Acta Med Port. 2012; 25:169–73.
  7. Xi B, Mi J, Zhao M, Zhang T, Jia C, Li J, et al. Public health youth collaborative and innovative study group of Shandong university. Trends in abdominal obesity among U.S. Children and adolescents. Pediatrics. 2014; 134:e334–9.
  8. Sjöberg A, Moraeus L, Yngve A, Poortvliet E, Al-Ansari U, Lissner L. Overweight and obesity in a representative sample of schoolchildren – exploring the urban–rural gradient in Sweden. Obes Rev. 2011; 12:305–14.
  9. Biehl A, Hovengen R, Grøholt EK, Hjelmesæth J, Strand BH, Meyer HE. Adiposity among children in Norway by urbanity and maternal education: a nationally representative study. BMC Public Health. 2013; 13:842.
  10. Tzotzas T, Kapantais E, Tziomalos K, Ioannidis I, Mortoglou A, Bakatselos S, et al. Prevalence of overweight and abdominal obesity in Greek children 6–12 years old: results from the national epidemiological survey. Hippokratia. 2011; 15:48–53.
  11. Hassapidou M, Papadopoulou SK, Frossinis A, Kaklamanos I, Tzotzas T. Sociodemographic, ethnic and dietary factors associated with childhood obesity in Thessaloniki, Northern Greece. Hormones (Athens). 2009; 8:53–9.
  12. Roditis ML, Parlapani ES, Tzotzas T, Hassapidou M, Krassas GE. Epidemiology and predisposing factors of obesity in Greece: from the Second World War until today. J Pediatr Endocrinol Metab. 2009; 22: 389–405.
  13. Kontogianni MD, Farmaki AE, Vidra N, Sofrona S, Magkanari F, Yannakoulia M. Associations between lifestyle patterns and body mass index in a sample of Greek children and adolescents. J Am Diet Assoc. 2010; 110:215–21.
  14. Manios Y, Yiannakouris N, Papoutsakis C, Moschonis G, Magkos F, Skenderi K, et al. Behavioral and physiological indices related to BMI in a cohort of primary schoolchildren in Greece. Am J Hum Biol. 2004; 16:639–47.
  15. Bammann K, Gwozdz W, Lanfer A, Barba G, De Henauw S, Eiben G, et al. IDEFICS consortium. Socioeconomic factors and childhood overweight in Europe: results from the multi-centre IDEFICS study. Pediatr Obes. 2013; 8:1–12.
  16. Drewnowski A, Specter SE. Poverty and obesity: the role of energy density and energy costs. Am J Clin Nutr. 2004; 79:6–16.