«Δεν θα φας τη… δύναμή σου;»

«Έλα μια μπουκιά έχεις ακόμα, δεν θα φας τη… δύναμή σου»; Γιατί πρέπει να τελειώσουμε οπωσδήποτε το φαγητό στο πιάτο μας;

Είναι βίωμα από τα παιδικά μας χρόνια, κατάλοιπο των στερημένων χρόνων των παππούδων μας ή δική μας αδυναμία να επιβληθούμε στην εικόνα του φαγητού;

Κι αν το φαγητό μας είναι τόσο πολύτιμο, ποιο είναι τελικά ανώτερο έπαθλο: το φαγητό ή τα χρήματα; Την απάντηση δίνουν τα παιδιά…
****
Ο λόγος που για κάποιους είναι εξαιρετικά δύσκολο να αφήσουν φαγητό στο πιάτο, στο σακουλάκι ή στο μπολ, μπορεί να βρίσκεται στον τρόπο που ανταποκρίνεται ο εγκέφαλος στην τροφική ανταμοιβή. Κατά συνέπεια, γίνονται ιδιαίτερα επιρρεπείς στην υπερκατανάλωση φαγητού…

Όταν δεν «υπολογίζεις» τα χρήματα…
Σε μια μελέτη με παιδιά, βρέθηκε πως όταν συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου αντέδρασαν πιο έντονα στην ανταμοιβή με φαγητό αντί με χρήματα, τα παιδιά αυτά ήταν πιο πιθανό να υπερκαταναλώσουν φαγητό – ακόμα και χωρίς να πεινούν, ανεξάρτητα από το αν ήταν υπέρβαρα ή όχι (1).

Όταν το έπαθλο είναι φαγητό, χρήματα ή ένα βιβλίο…
Συμμετείχαν 59 παιδιά, ηλικίας από 7 έως 11 ετών, τα όποια επισκέφθηκαν 4 φορές το Penn State ’s Children ’s Eating Behavior Laboratory. Στις 3 πρώτες επισκέψεις, δόθηκαν στα παιδιά γεύματα σχεδιασμένα έτσι ώστε να υπολογιστεί η ποσότητα που κατανάλωσαν σε διάφορες συνθήκες: ένα τυπικό γεύμα όταν ήταν πεινασμένα ή snacks όταν δεν πεινούσαν. Τα πιάτα ζυγίστηκαν πριν και μετά τα γεύματά τους. Στην 4η επίσκεψη, διενεργήθηκε μαγνητική τομογραφία (fMRI scan), καθώς έπαιζαν ένα παιχνίδι αριθμητικής στον υπολογιστή. Πριν ολοκληρωθεί το παιχνίδι, οι ερευνητές είπαν στα παιδιά ότι θα κέρδιζαν χρήματα, φαγητό ή ένα βιβλίο.

Η προσμονή φαγητού (και μόνο) διεγείρει τον εγκέφαλο!
Βρέθηκε λοιπόν ότι σε όσα παιδιά διάφορες περιοχές του εγκεφάλου – σχετιζόμενες με γνωσιακό έλεγχο και αυτοέλεγχο – αντέδρασαν περισσότερο στην προσμονή ή την ανακοίνωση φαγητού ως επάθλου, ήταν πιο πιθανό να υπερκαταναλώσουν φαγητό. Μάλιστα, αυτή η αντίδραση ήταν ανεξάρτητη του βάρους του παιδιού (υπέρβαρο ή μη) και της ύπαρξης πείνας (2)!

Πόσο ευαίσθητοι είμαστε στην ανταμοιβή με φαγητό;
Προηγούμενες μελέτες προσφέρουν ανάμικτα συμπεράσματα: κάποιες έχουν συνδέσει την υπερφαγία με εγκέφαλο πιο ευαίσθητο σε τροφική ανταμοιβή, ενώ άλλες υποστηρίζουν ότι η μικρότερη ευαισθησία στην τροφική ανταμοιβή αυξάνει την πιθανότητα υπερκατανάλωσης φαγητού (3,4).
Επιπρόσθετα, άλλες μελέτες έδειξαν ότι όσοι είναι διατεθειμένοι να εργαστούν σκληρότερα προκειμένου να ανταμειφθούν με φαγητό, παρά με χρήματα, είναι πιθανότερο να καταναλώσουν παραπάνω φαγητό και να αυξήσουν το βάρος τους, με το χρόνο (4).

Οι συσχετίσεις της επιβράβευσης…
Ωστόσο, με την παρούσα εργασία φάνηκε πως τα παιδιά που έχουν μεγαλύτερη εγκεφαλική ανταπόκριση στο φαγητό (σε σχέση με τα χρήματα), είναι πιο πιθανό να «παραφάνε» όταν είναι διαθέσιμα μπροστά τους ελκυστικά τρόφιμα (1,2). Κάτι που μπορεί να εξηγήσει γιατί κάποιοι άνθρωποι μπορούν να καταναλώσουν (πραγματικά) μεγάλες ποσότητες και δεν αφήνουν ούτε μια μπουκιά στο πιάτο.

Σε κάθε περίπτωση, φαίνεται πως ο εγκέφαλος επηρεάζει σημαντικά την κατανάλωση φαγητού, είτε μέσω (αυξημένης) ευαισθησίας στην τροφική ανταμοιβή είτε με το σχηματισμό συνδέσεων και συμπεριφορικών μοτίβων – που με τα χρόνια γίνονται πολύ δύσκολο να αλλάξουν.

Το ιδανικό λοιπόν, είναι να προλάβουμε τη δημιουργία αυτών των συσχετισμών, από νωρίς. Για το λόγο αυτό, τα παιδιά συνιστούν και το πλέον ενδιαφέρον πληθυσμιακό κομμάτι, καθώς αν μπορεί να μεταβληθεί η συμπεριφορά τους από μικρή ηλικία, μπορούμε να ανακατευθύνουμε τη μελλοντική τους πορεία.


Ευχαριστώ πολύ για το χρόνο που επενδύσατε να διαβάσετε την αρθρογραφία μου! Αν θέλετε να ενημερώνεστε για κάθε νέο μου άρθρο, ελάτε να συνδεθούμε στο Facebook, κάνοντας “like” την προσωπική μου σελίδα στο σύνδεσμο https://www.facebook.com/milessisgeorge ή σε οποιοδήποτε από τα άλλα κοινωνικά δίκτυα που έχω παρουσία και βρίσκονται στο τέλος (footer) της σελίδας. Σας ευχαριστώ, Γιώργος Μίλεσης.

References

  1. Adise S, Geier CF, Roberts NJ, White CN, and KL Keller. Is brain response to food rewards related to overeating? A test of the reward surfeit model of overeating in children. Appetite, 2018; 128: 167-79.
  2. Adise S, Geier CF, Roberts NJ, White CN, and KL Keller. Food or money? Children’s brains respond differently to rewards regardless of weight status. Pediatr Obes. 2019 Feb; 14(2):e12469.
  3. Davis C, Patte K, Levitan R, Reid-Westoby C, Tweed S, and C Curtis. From motivation to behaviour: A model of reward sensitivity, overeating, and food preferences in the risk profile for obesity. Appetite 2007; 48: 12-9. 10.1016/j.appet.2006.05.016.
  4. Ziauddeen H, Subramaniam N, Cambridge VC, Medic N, Farooqi IS, Fletcher PC. Studying food reward and motivation in humans. J Vis Exp. 2014; (85):51281. Published 2014 Mar 19. doi:10.3791/51281